https://esi.isu.ac.ir/ علوم تربیتی از دیدگاه اسلام fa daily 1 Mon, 22 Dec 2025 00:00:00 +0330 Mon, 22 Dec 2025 00:00:00 +0330 https://esi.isu.ac.ir/article_78081.html این پژوهش با هدف طراحی الگوی زمینه‌سازی هویت دینی دانش‌آموزان در مقطع دوره دوم ابتدایی با رویکرد کیفی و روش داده‌بنیاد از نوع استراووس کوربین انجام شده است. مشارکت‌کنندگان این تحقیق شامل کلیه مدیران، معلمان و افراد آگاه استان‌های قم و مرکزی بودند که در مدارس ابتدایی حضور فعال دینی داشتند. اعضای نمونه با استفاده از روش نمونه‌گیری هدفمند و گلوله برفی انتخاب شدند. ابزار جمع‌آوری اطلاعات مصاحبه نیمه‌ساختاریافته ‌بود و با تعداد 12 مصاحبه اشباع نظری حاصل شد. برای تحلیل داده‌ها از روش کدگذاری سه‌مرحله‌ای استراوس و کوربین استفاده شد. برای تعیین پایایی روش درصد پایایی بازآزمایی به کار گرفته شد. یافته‌ها نشان دادند مقوله مرکزی در ایجاد هویت دینی دانش‌آموزان، مؤلفه‌ها و مصادیق هویت دینی است. همچنین شرایط علّی ایجاد هویت دینی شامل ویژگی‌های شخصیتی، عوامل انسانی، ابعاد زیباشناختی و هنری، انگیزه و تبیین صحیح دین شد. عوامل زمینه‌ای هم شامل مدرسه، استفاده از فضاهای مقدس، زمان مناسب، عوامل جغرافیایی، عوامل درونی و تخصیص منابع بود. متغیرهای اجبار، سهل‌گیری، بی‌برنامگی، بی‌مسئولیتی، رسانه‌ها، عوامل انسانی، سیاست‌های نادرست تربیتی، بی‌توجهی به ویژگی‌ها و تفاوت‌های فردی به‌عنوان شرایط مداخله‌گر تعیین شدند. براساس یافته‌ها، آموزش صحیح، تولید ارزش، راهکارهای تربیتی، مربیان تربیتی و حق انتخاب به‌عنوان راهبردها محسوب می‌شوند. پیامدها با مؤلفه‌های قرار گرفتن در مسیر تربیت فطری، افزایش پویایی، بصیرت‌افزایی، تعهدات اخلاقی، آمادگی برای تحقق حیات طیبه در همه‌ ابعاد، ترویج و تعمیق فرهنگ دینی و اسلامی، مقابله در مواجهه با بحران‌ها و انسجام درونی شناسایی شدند. در نهایت پیشنهادهایی مبتنی‌بر یافته‌های پژوهش ارائه گردید. https://esi.isu.ac.ir/article_78065.html پژوهش حاضر با هدف واکاوی محتوای قرارداد روان‌شناختی معلمان در مدارس وابسته به جامعه تعلیمات اسلامی انجام گرفته است. قرارداد روان‌شناختی به‌عنوان مجموعه‌ای از انتظارات و تعهدات نانوشته میان فرد و سازمان، نقشی اساسی در کیفیت تعامل میان معلمان و نهاد مدرسه ایفا می‌کند. این پژوهش درصدد است با تحلیل این قراردادها، به ارتقای شناخت نسبت به رابطه متقابل مدرسه و معلمان در بستر فرهنگی اسلامی کمک کند. این مطالعه با روش آمیخته کیفی- کمّی انجام ‌شده است. رویکرد کیفی و به شیوه تحلیل مضمون اکتشافی انجام شده و داده‌ها از طریق مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته با معلمان، مدیران، معاونان و مشاوران مدارس جامعه مورد مطالعه در سه مقطع تحصیلی جمع‌آوری ‌شده‌اند. مشارکت‌کنندگان به‌صورت هدفمند انتخاب و داده‌ها در چند مرحله تحلیل و کدگذاری شدند تا مضامین اصلی استخراج گردد. در مرحله کمّی با توزیع 100 پرسش‌نامه در جامعه هدف، یافته‌های حاصل از مرحله نخست در اختیار آنها قرار داده و از طریق آزمون علامت یافته‌های مرحله اول بررسی شد. تحلیل داده‌ها نشان داد که محتوای قرارداد روان‌شناختی معلمان شامل دو بُعد اصلی است: انتظارات معلمان از مدرسه همچون احترام، حمایت مدیریتی، امنیت شغلی، عدالت سازمانی، فرصت‌های رشد و مشارکت در تصمیم‌گیری‌ها. انتظارات مدرسه از معلمان، مانند پایبندی به ارزش‌های اسلامی، مسئولیت‌پذیری، کیفیت آموزشی، نظم حرفه‌ای و مشارکت سازمانی. https://esi.isu.ac.ir/article_78064.html هدف این پژوهش، تحلیل محتوای کتاب‌های دوره اول ابتدایی از منظر توجه به آموزش ارزش‌ها بوده است. به‌منظور پاسخ‌گویی به سؤال پژوهش، از روش تحلیل محتوای کیفی جهت‌دار با رویکرد قیاسی استفاده ده است. چارچوب تحلیل مبتنی‌بر الگوی سانگر و اُسگاتورپ (۲۰۰۵) شامل مؤلفه‌های هدف، محتوا، شکل ارائه محتوا، روش تدریس و ارزشیابی است که در این پژوهش از مدل تعدیل‌یافته و بومی‌شده ملکی (1391) استفاده شده است. جامعه آماری این پژوهش شامل کلیه کتاب‌های درسی دوره اول ابتدایی 1401-1400 بوده‌اند. نمونه‌گیری به‌صورت هدفمند و تمام قلمرو مطالعاتی بود که کلیه دروس دوره اول ابتدایی پایه‌های اول تا سوم (دوره اول ابتدایی) شامل کتاب‌های درسی فارسی، قرآن، هدیه‌های آسمانی، علوم‌تجربی، مطالعات اجتماعی و ریاضی درمجموع به تعداد 15 جلد کتاب تحلیل شده‌اند. نتایج پژوهش نشان داد که برای آموزش ارزش‌ها، رویکردی جامع و چندبعدی در کتب درسی اتخاذ شده ‌است. اهداف آموزشی ارزش‌ها در هر درس، براساس یک نظام منطقی و تدریجی از مفاهیم ساده به پیچیده طراحی ‌شده‌اند. محتوا در تمام دروس اصلی (قرآن، مطالعات اجتماعی، فارسی، علوم و ریاضی) به‌صورت تلفیقی، مارپیچی و تدریجی ارائه می‌شود. شکل ارائه محتوا در پایه‌های اول، بیشتر از تصاویر و نقاشی استفاده‌ شده، درحالی‌که در پایه‌های دوم و سوم، تمرکز بر متن، شعر و داستان است. روش تدریس، متنوع، تدریجی و دانش‌آموزمحور است. روش ارزشیابی کیفی، مستمر و غیردلهره‌آور است و عمدتاً از طریق مشاهده رفتار و سنجش عملکرد دانش‌آموزان صورت ‌می‌گیرد. در نهایت، یافته‌ها حاکی از آن است که کتاب‌های درسی در دوره اول ابتدایی، به‌صورت آگاهانه و با بهره‌گیری از اصول علمی، تلاش کرده است تا آموزش ارزش‌ها را به شیوه‌ای مؤثر و متناسب با ویژگی‌های رشدی کودکان، در فرایند تعلیم و تربیت نهادینه سازد. https://esi.isu.ac.ir/article_78068.html این پژوهش با هدف بررسی رابطه رهبری معنوی با رفتار شهروندی سازمانی معلمان و نقش میانجی اخلاق کار اسلامی انجام شد. روش پژوهش از نظر هدف کاربردی و از نظر گردآوری داده‌ها توصیفی از نوع هم‌بستگی بود. جامعه آماری پژوهش شامل کلیه معلمان دوره ابتدایی شهرستان اسدآباد در سال تحصیلی 1403-1402 بود. تعداد 201 نفر از آنها با استفاده از روش نمونه گیری تصادفی طبقه‌ای نسبتی برای مطالعه انتخاب شدند. روش برآورد حجم نمونه آماری جدول مورگان بود. برای گردآوری داده‌های پژوهش از سه پرسش‌نامه استاندارد رهبری معنوی فرای (2005)، اخلاق کار اسلامی یوسف (2001) و رفتار شهروندی سازمانی کانوسکی و ارگان (1996) استفاده شد. داده‌های پژوهش پس از جمع‌آوری با استفاده از ضریب هم‌بستگی پیرسون و تحلیل مسیر در نرم‌افزارهای آماری Lisrel وSPSS تحلیل شدند. یافته‌ها نشان داد که رابطه رهبری معنوی با اخلاق کار اسلامی و رفتار شهروندی سازمانی مثبت و معنادار است. رابطه اخلاق کار اسلامی با رفتار شهروندی سازمانی مثبت و معنادار است. نقش میانجی اخلاق کار اسلامی در ارتباط بین رهبری معنوی و رفتار شهروندی سازمانی مثبت و معنادار است. نتایج بیان‌کننده این است که رهبری توأم با معنویت همراه با اخلاق کار اسلامی زمینه بهبود و ارتقای رفتار شهروندی سازمانی معلمان را فراهم خواهد کرد.     https://esi.isu.ac.ir/article_78088.html نظام آموزش و پرورش ایران با تدوین سندی تحت‌ عنوان «سند تحول بنیادین آموزش و پرورش» به‌عنوان نقشه راه تلاش نموده است تا گامی اساسی در راستای ترسیم چشم‌اندازی مطلوب و تحقق زیرساخت‌های تعالی همه‌جانبه کشور در عرصه‌های مختلف بردارد. لذا جهت نیل به مقصود، تقسیم‌بندی جامعی از ابعاد و ساحت‌های تربیت نموده ‌است. یکی از ساحت‌های مطمح‌نظر سند، تربیت در ساحت اقتصادی و حرفه‌ای است که ریشه و سابقه آن را در اسناد و متون اسلامی می‌توان یافت. هدف از پژوهش حاضر بازخوانی ساحت «تربیت‌ا قتصادی» سند تحول بنیادین مبتنی‌بر «رساله‌ حقوق» و «صحیفه ‌سجادیه» است که با روش کیفی و به‌صورت تحلیل‌ محتوا صورت پذیرفته‌ است. دستاوردهای این پژوهش نشان‌ می‌دهد که نظام تربیت ‌اقتصادی امام‌سجاد(ع) از جامعیتی برخوردار است که تمامی ابعاد زندگی اقتصادی را پوشش می‌دهد و می‌تواند به‌عنوان مبنایی کارآمد برای اصلاحات آموزشی در راستای اهداف سند تحول بنیادین مورد استفاده قرار گیرد و به توسعه رویکردهای تربیتی در نظام آموزشی ایران کمک کند. نتایج همچنین تأکید دارند که آغاز تربیت اقتصادی از مقاطع کودکی ضروری است تا رفتارهای مالی صحیح و پایدار در آینده شکل گیرد. افزون‌بر این، تربیت ‌اقتصادی در این نظام، تلفیقی از ابعاد معنوی، اخلاقی و اقتصادی است و در حوزه‌های تولید، توزیع و مصرف با رویکردهای بینشی، نگرشی، توانشی و ارزشی قابلیت اجرا و کاربرد دارد. این پژوهش پیشنهاد می‌دهد که ادغام آموزه‌های دینی و تربیتی با رویکردهای نوین آموزشی می‌تواند نقش مؤثری در ارتقای کیفیت تربیت ‌اقتصادی در نظام آموزش و پرورش ایفا کند. https://esi.isu.ac.ir/article_78063.html مقاله حاضر در راستای هدف تبیین اهمیت شناخت مغالطات در تربیت اجتماعی و شکل‌گیری اخلاق شهروندی با نظر به پیامدهای ناشی از عدم شناخت آنها تدوین شده ‌است. این مقاله با روش تبیینی- تحلیلی انجام شده ‌است. نتایج این تحقیق نشان‌ می‌دهد که آگاهی از مقوله مغالطه در کسب شناخت صحیح از جریانات اجتماعی و دور شدن از نتیجه‌گیری‌های عجولانه و زمینه‌سازی تربیت اجتماعی مطلوب شهروندان نقش مهمی دارد؛ همچنین شناخت مغالطات می‌تواند به تقویت تفکر انتقادی و مستقل، بهبود ارتباطات و گفت‌وگوهای سازنده، و افزایش مسئولیت‌پذیری اجتماعی منجر شود. با شناسایی و تحلیل مغالطات، افراد قادر خواهند بود استدلال‌های نادرست را شناسایی و از پذیرش اطلاعات نادرست پرهیز کنند که این امر به ارتقای آگاهی اجتماعی و بهبود کیفیت بحث‌ها کمک می‌کند. همچنین، با کاهش تعصبات و تقویت هم‌بستگی اجتماعی، جامعه‌ای آگاه‌تر و مسئول‌تر شکل می‌گیرد که در آن افراد با احترام به یکدیگر به حل مسائل مشترک می‌پردازند. در نهایت، این فرایند به ایجاد فضایی مثبت و سازنده در جامعه منجر می‌گردد. شناخت مغالطات و خطاهای شناختی ناشی از آن می‌تواند به بهبود رفتارهای اجتماعی و پیشگیری از سوءتفاهم‌ها کمک کند. https://esi.isu.ac.ir/article_78057.html چکیده هدف پژوهش حاضر بررسی نقش میانجی معنویت‌گرایی دینی در رابطة سبک‌های هویت و اضطراب تدریس دانشجومعلمان بود. پژوهش حاضر توصیفی-همبستگی از نوع مدل‌یابی معادلات ساختاری بود. جامعه پژوهش را دانشجومعلمان پردیس علامه طباطبایی و پردیس آیت‌الله کمالوند دانشگاه فرهنگیان استان لرستان در سال تحصیلی 1404-1403 به تعداد 1283 نفر تشکیل دادند که از بین آنها نمونه‌ای به حجم 295 نفر به روش نمونه‌گیری تصادفی ساده و بر اساس فرمول کوکران انتخاب شد. ابزارهای این پژوهش شامل پرسشنامة اضطراب تدریس (TAS)، سیاهة سبک هویت (ISI) و پرسشنامه معنویت‌گرایی دینی (اسلامی) (RISQ) بود. داده‌ها با استفاده از مدل‌یابی معادلات ساختاری در نرم‌افزارهای SPSS26 و AMOS26 نسخه 26 تحلیل شدند. یافته‌ها نشان‌دهنده برازش مطلوب داده‌ها با مدل پیشنهادی پژوهش بود. ضرایب مسیر مستقیم سبک‌های هویت اطلاعاتی و هنجاری به اضطراب تدریس منفی معنی‌دار (05/0p<) و به معنویت‌گرایی دینی مثبت معنی‌دار بودند (05/0p<). ولی، ضرایب مسیر مستقیم سبک هویت سردرگم اجتنابی به اضطراب تدریس مثبت معنی‌دار (01/0p<) و به معنویت‌گرایی دینی منفی معنی‌دار بودند (01/0p<). به‌علاوه، ضرایب مسیر مستقیم معنویت‌گرایی دینی به اضطراب تدریس منفی معنی‌دار بودند (01/0p<). معنویت‌گرایی دینی میانجی ارتباط بین سبک‌های هویت اطلاعاتی و سردرگم-اجتنابی به اضطراب تدریس شدند (01/0 p<). بر اساس یافته‌ها می‌توان نتیجه گرفت که معنویت‌گرایی دینی با تقویت اثر سبک هویت اطلاعاتی و تعدیل اثر سبک سردرگم-اجتنابی، به کاهش اضطراب تدریس دانشجومعلمان کمک می‌کند.