راهنمای انواع مقاله علمی
مقدمه
بر اساس آیین نامه نشریات علمی کشور ابلاغی از سوی وزارت علوم، تحقیقات و فناوری (شماره 25094مورخ ،)1398/02/09مقالات علمی در ده قالب شامل پژوهشی، مروری، کوتاه، مطالعه موردی، روششناسی، کاربردی، نقطه نظر، مفهومی، فنی و ترویجی دسته بندی شده اند. در این راهنما، از میان قالب های یادشده، سه نوع مقاله پرکاربرد در حوزه علوم انسانی یعنی پژوهشی، مروری و ترویجی، به صورت منسجم و کاربردی معرفی می شوند.
مخاطب اصلی این راهنما مدیران مسئول، سردبیران، اعضای هیأت تحریریه و دستاندرکاران اجرایی نشریات علمی دانشگاه هستند تا در فرآیند دریافت، داوری، طبقه بندی و انتشار مقالات از آن بهره مند شوند. آشنایی با ویژگی ها، ساختار و کارکرد هر نوع مقاله نقش مهمی در ارتقای کیفیت آثار علمی و انسجام رویه های نشریات دارد.
تعریف: مقاله پژوهشی نوعی مقاله علمی است که بر پایه پژوهش اصیل و داده های جدید نگاشته می شود و نویسنده یا نویسندگان آن، خود مستقیماً پژوهش را طراحی، اجرا و تحلیل کرده اند. در این نوع مقاله، یافته هایی ارائه می شود که پیش از این به صورت مستقل گزارش نشده اند و به توسعه دانش در یک حوزه مشخص کمک می کنند.
هدف از نگارش مقاله پژوهشی
مقدمه (Introduction)
o بیان مسئله
o اهمیت موضوع
o هدف و سؤال/ فرضیه پژوهش
o نوع پژوهش
o جامعه و نمونه
o ابزار گردآوری داده
o روش تحلیل داده
o اراﺋﻪ ﻧﺘﺎﻳﺞ
o ﺟﺪاول، ﻧﻤﻮدارﻫﺎ، آﻣﺎر
o ﺑﺪون ﺗﻔﺴﻴﺮ ﺷﺨﺼﻲ
o ﺗﻔﺴﻴﺮ ﻧﺘﺎﻳﺞ
o ﻣﻘﺎﻳﺴﻪ ﺑﺎ ﭘﮋوﻫﺶﻫﺎى ﭘﻴﺸﻴﻦ
o ﺗﺒﻴﻴﻦ ﺷﺒﺎﻫﺖﻫﺎ و ﺗﻔﺎوتﻫﺎ
o ﺟﻤﻊﺑﻨﺪى
o ﻛﺎرﺑﺮدﻫﺎ
o ﭘﻴﺸﻨﻬﺎد ﺑﺮاى ﭘﮋوﻫﺶﻫﺎى آﻳﻨﺪه
ﺷﺎﺧﺺﻫﺎ و ﻣﻌﻴﺎرﻫﺎى ﺗﺸﺨﻴﺺ و ارزﻳﺎﺑﻲ ﻣﻘﺎﻟﻪ ﭘﮋوﻫﺸﻲ
١. ﺷﺎﺧﺺﻫﺎى ﻣﺤﺘﻮاﻳﻲ:
o اﺻﺎﻟﺖ ﭘﮋوﻫﺶ (Originality)؛
o ﻧﻮآورى در ﻣﻮﺿﻮع ﻳﺎ روش؛
o ارﺗﺒﺎط ﻳﺎﻓﺘﻪﻫﺎ ﺑﺎ ﺳﺆال ﭘﮋوﻫﺶ؛
o اﺳﺘﺪﻻل ﻋﻠﻤﻲ ﻣﻨﺴﺠﻢ؛
o اﻧﻄﺒﺎق ﻧﺘﺎﻳﺞ ﺑﺎ دادهﻫﺎ.
o ﺷﻔﺎﻓﻴﺖ روش ﺗﺤﻘﻴﻖ؛
o اﻋﺘﺒﺎر اﺑﺰارﻫﺎ؛
o ﺣﺠﻢ ﻧﻤﻮﻧﻪ ﻣﻨﺎﺳﺐ؛
o ﺗﺤﻠﻴﻞ آﻣﺎرى ﻳﺎ ﻛﻴﻔﻲ ﺻﺤﻴﺢ؛
o اﻣﻜﺎن ﺑﺎزﺗﻮﻟﻴﺪ ﭘﮋوﻫﺶ.
٣ . ﺷﺎﺧﺺﻫﺎى ﺳﺎﺧﺘﺎرى:
o ﻋﻨﻮان دﻗﻴﻖ و ﻣﺴﺌﻠﻪﻣﺤﻮر؛
o ﭼﻜﻴﺪه ﺳﺎﺧﺘﺎرﻳﺎﻓﺘﻪ؛
o ﻛﻠﻴﺪواژهﻫﺎى اﺳﺘﺎﻧﺪارد؛
o ﺟﺪاول و ﻧﻤﻮدارﻫﺎى واﺿﺢ؛
o ارﺟﺎع دﻫﻲ ﻋﻠﻤﻲ ﻣﻌﺘﺒﺮ.
ﺗﻌﺮﻳﻒ: ﻣﻘﺎﻟﻪ ﻣﺮورى ﻧﻮﻋﻲ ﻣﻘﺎﻟﻪ ﻋﻠﻤﻲ اﺳﺖ ﻛﻪ ﺑﺪون اراﺋﻪ داده ﻳﺎ آزﻣﺎﻳﺶ ﺟﺪﻳﺪ، ﺑﻪ ﮔﺮدآورى، ﺗﺤﻠﻴﻞ اﻧﺘﻘﺎدى، ﻣﻘﺎﻳﺴﻪ و ﺗﻠﻔﻴﻖ ﭘﮋوﻫﺶﻫﺎى ﭘﻴﺸﻴﻦ در ﻳﻚ ﺣﻮزه ﻣﺸﺨﺺ ﻣﻲﭘﺮدازد و ﺑﺎ ﻫﺪف ﺗﺮﺳﻴﻢ وﺿﻌﻴﺖ داﻧﺶ ﻣﻮﺟﻮد، ﺷﻨﺎﺳﺎﻳﻲ ﺷﻜﺎفﻫﺎى ﭘﮋوﻫﺸﻲ و ﭘﻴﺸﻨﻬﺎد ﻣﺴﻴﺮﻫﺎى آﻳﻨﺪه ﺗﺤﻘﻴﻖ ﻧﮕﺎﺷﺘﻪ ﻣﻲﺷﻮد.
١. اراﺋﻪ از ﻳﻚ ﺣﻮزه ﻋﻠﻤﻲ؛
٢. ﺟﻠﻮﮔﻴﺮى از ﭘﺮاﻛﻨﺪﮔﻲ اﻃﻼﻋﺎت؛
٣. ﺗﺴﻬﻴﻞ ورود ﭘﮋوﻫﺸﮕﺮان ﺑﻪ ﺣﻮزه؛
1.ﺟﺎﻣﻌﻴﺖ ﻣﻨﺎﺑﻊ (Coverage)؛
٣. اﻧﺴﺠﺎم ﻣﻔﻬﻮﻣﻲ؛
٥ . ﭘﺮﻫﻴﺰ از ﮔﺰارش ﻳﺎﻓﺘﻪ ﺗﺠﺮﺑﻲ ﺟﺪﻳﺪ.
o ﻣﻌﺮﻓﻲ ﻣﻮﺿﻮع و ﺣﻮزه ﻋﻠﻤﻲ
o ﺑﻴﺎن ﺿﺮورت اﻧﺠﺎم ﻣﺮور
o اﺷﺎره ﺑﻪ وﺿﻌﻴﺖ داﻧﺶ ﻣﻮﺟﻮد
o ﺗﻌﻴﻴﻦ ﻫﺪف و داﻣﻨﻪ ﻣﻘﺎﻟﻪ ﻣﺮورى
٢. روشﺷﻨﺎﺳﻲ مروری (Review Methodology)
o ﻧﻮع ﻣﻘﺎﻟﻪ ﻣﺮورى (رواﻳﺘﻲ، ﻧﻈﺎمﻣﻨﺪ، ﻓﺮاﺗﺤﻠﻴﻞ و (…
o ﭘﺎﻳﮕﺎهﻫﺎى اﻃﻼﻋﺎﺗﻲ ﻣﻮرد اﺳﺘﻔﺎده
o ﻛﻠﻴﺪواژهﻫﺎ و راﻫﺒﺮد ﺟﺴﺘﺠﻮ
o ﺑﺎزه زﻣﺎﻧﻲ ﻣﻄﺎﻟﻌﺎت
o ﻣﻌﻴﺎرﻫﺎى ورود و ﺧﺮوج ﻣﻨﺎﺑﻊ
٣. ﻳﺎﻓﺘﻪﻫﺎى ﻣﺮوری / اراﺋﻪ ﻣﻄﺎﻟﻌﺎت (ReviewFindings/ Results)
o ﻣﻌﺮﻓﻲ و ﻃﺒﻘﻪﺑﻨﺪى ﻣﻄﺎﻟﻌﺎت ﻣﻨﺘﺨﺐ
o ﺗﺤﻠﻴﻞ روﻧﺪﻫﺎ و اﻟﮕﻮﻫﺎى ﭘﮋوﻫﺸﻲ
o ﻣﻘﺎﻳﺴﻪ دﻳﺪﮔﺎهﻫﺎ و ﻧﺘﺎﻳﺞ ﻣﻄﺎﻟﻌﺎت
o اﺳﺘﻔﺎده از ﺟﺪاول و ﻧﻤﻮدارﻫﺎى ﻣﻘﺎﻳﺴﻪاى
٤. ﺑﺤﺚ و ﺗﺤﻠﻴﻞ اﻧﺘﻘﺎدى (Discussion)
o ﺗﻔﺴﻴﺮ ﻧﺘﺎﻳﺞ ﻣﺮوری
o ﺑﺮرﺳﻲ ﻧﻘﺎط ﻗﻮت و ﺿﻌﻒ ﭘﮋوﻫﺶﻫﺎى ﭘﻴﺸﻴﻦ
o ﺗﺤﻠﻴﻞ ﻣﻔﻬﻮﻣﻲ و ﻧﻈﺮى ﻣﻄﺎﻟﻌﺎت
o ﺗﺒﻴﻴﻦ اﺧﺘﻼفﻫﺎ و ﻫﻤﮕﺮاﻳﻲﻫﺎ
o ﺷﻨﺎﺳﺎﻳﻲ ﺧﻸﻫﺎى ﻋﻠﻤﻲ ﻣﻮﺟﻮد
o ﻣﺤﺪودﻳﺖﻫﺎى ﻣﻄﺎﻟﻌﺎت ﭘﻴﺸﻴﻦ
o ﭘﻴﺸﻨﻬﺎد ﻣﻮﺿﻮﻋﺎت و روﻳﻜﺮدﻫﺎى ﭘﮋوﻫﺸﻲ آﻳﻨﺪه
o ﺟﻤﻊﺑﻨﺪى ﺗﺤﻠﻴﻠﻲ ﻣﺮور اﻧﺠﺎمﺷﺪه
o ﺗﺄﻛﻴﺪ ﺑﺮ دﺳﺘﺎوردﻫﺎى ﻋﻠﻤﻲ ﻣﻘﺎﻟﻪ
o ﻧﻘﺶ ﻣﻘﺎﻟﻪ ﻣﺮورى در ﺗﻮﺳﻌﻪ داﻧﺶ ﺣﻮزه
. 1ﺷﺎﺧﺺﻫﺎى ﻣﺤﺘﻮاﻳﻲ:
o ﺟﺎﻣﻌﻴﺖ ﻣﻨﺎﺑﻊ؛
o ﺷﻨﺎﺳﺎﻳﻲ ﺷﻜﺎفﻫﺎى ﻋﻠﻤﻲ؛
ﺑﻪروز ﺑﻮدن ﻣﻨﺎﺑﻊ (5 ﺗﺎ ١٠ ﺳﺎل اﺧﻴﺮ)؛
o اﻧﺴﺠﺎم ﺗﺤﻠﻴﻠﻲ ﺑﻴﻦ ﺑﺨﺶﻫﺎ.
٢. ﺷﺎﺧﺺﻫﺎى ﺳﺎﺧﺘﺎرى:
o ﻋﻨﻮان دﻗﻴﻖ و ﻛﻠﻴﺪواژهﻣﺤﻮر؛
o ﭼﻜﻴﺪه ﺳﺎﺧﺘﺎرﻳﺎﻓﺘﻪ؛
o روش ﺟﺴﺘﺠﻮى ﻣﻨﺎﺑﻊ؛
o ﺟﺪول ﻳﺎ ﻧﻤﻮدار ﻣﻘﺎﻳﺴﻪاى ﻣﻄﺎﻟﻌﺎت؛
o ﺑﺤﺚ و ﻧﺘﻴﺠﻪﮔﻴﺮى ﺗﺤﻠﻴﻠﻲ.
ﺗﻌﺮﻳﻒ: ﻣﻘﺎﻟﻪ ﺗﺮوﻳﺠﻲ ﻧﻮﻋﻲ ﻣﻘﺎﻟﻪ ﻋﻠﻤﻲ اﺳﺖ ﻛﻪ ﺑﺎ ﻫﺪف ﺗﺒﻴﻴﻦ، ﺗﺤﻠﻴﻞ و اﻧﺘﻘﺎل داﻧﺶ ﻣﻮﺟﻮد در ﻳﻚ ﺣﻮزه ﺗﺨﺼﺼﻲ، ﺑﺪون اراﺋﻪ دادهﻫﺎى ﺗﺠﺮﺑﻲ ﺟﺪﻳﺪ، ﻧﮕﺎﺷﺘﻪ ﻣﻲﺷﻮد. اﻳﻦ ﻧﻮع ﻣﻘﺎﻟﻪ ﺑﺎ اﺗﻜﺎ ﺑﻪ ﻣﻨﺎﺑﻊ ﻣﻌﺘﺒﺮ ﻋﻠﻤﻲ، ﻣﻔﺎﻫﻴﻢ، ﻧﻈﺮﻳﻪﻫﺎ و ﻳﺎﻓﺘﻪﻫﺎى ﭘﻴﺸﻴﻦ را ﺑﻪﺻﻮرت ﻣﻨﺴﺠﻢ، آﻣﻮزﺷﻲ و ﻛﺎرﺑﺮدى ﺑﺮاى ﻣﺨﺎﻃﺒﺎن ﻋﻠﻤﻲ ﻳﺎ ﺣﺮﻓﻪاى اراﺋﻪ ﻣﻲﻛﻨﺪ و ﺑﻪ ﺗﻮﺳﻌﻪ ﻓﻬﻢ و ﮔﺴﺘﺮش داﻧﺶ در ﺟﺎﻣﻌﻪ ﻋﻠﻤﻲ ﻛﻤﻚ ﻣﻲﻧﻤﺎﻳﺪ.
٣. اﻧﺘﻘﺎل ﻳﺎﻓﺘﻪﻫﺎى ﻋﻠﻤﻲ ﺑﻪ ﺣﻮزهﻫﺎى ﻛﺎرﺑﺮدى؛
4.ارﺗﻘﺎى ﻓﺮﻫﻨﮓ ﻋﻠﻤﻲ و ﺗﻮﺳﻌﻪ داﻧﺶ در ﺟﺎﻣﻌﻪ ﻫﺪف.
ﻣﻘﺪﻣﻪ (Introduction)
o ﻣﻌﺮﻓﻲ ﻣﻮﺿﻮع و ﻃﺮح ﻛﻠﻲ ﺑﺤﺚ
o ﺑﻴﺎن اﻫﻤﻴﺖ و ﺿﺮورت ﭘﺮداﺧﺘﻦ ﺑﻪ ﻣﻮﺿﻮع
o ﺗﻌﻴﻴﻦ ﻫﺪف ﻣﻘﺎﻟﻪ و ﻣﺨﺎﻃﺒﺎن اﺻﻠﻲ
(٢ ﭼﺎرﭼﻮب ﻧﻈﺮى ﻳﺎ ﭘﻴﺸﻴﻨﻪ ﻣﻮﺿﻮع( Context / Background)
o ﺗﻌﺮﻳﻒ ﻣﻔﺎﻫﻴﻢ ﻛﻠﻴﺪى
o ﻣﺮور ﮔﺰﻳﻨﺸﻲ ﻣﻨﺎﺑﻊ ﻣﻌﺘﺒﺮ
o ﺗﺒﻴﻴﻦ ﺟﺎﻳﮕﺎه ﻣﻮﺿﻮع در ادﺑﻴﺎت ﻋﻠﻤﻲ
(٣ ﺗﺒﻴﻴﻦ و ﺗﺤﻠﻴﻞ ﻣﻮﺿﻮع (Main Discussion )
o اراﺋﻪ ﻣﻨﺴﺠﻢ و آﻣﻮزﺷﻲ ﻣﻄﺎﻟﺐ
o دﺳﺘﻪﺑﻨﺪى و ﺳﺎزﻣﺎندﻫﻲ ﻣﺤﺘﻮاى ﻋﻠﻤﻲ
o ﺗﺤﻠﻴﻞ ﻛﺎرﺑﺮدى ﻳﺎﻓﺘﻪﻫﺎى ﻣﻮﺟﻮد
o اﺳﺘﻔﺎده از ﻣﺜﺎلﻫﺎ، ﻧﻤﻮدارﻫﺎ ﻳﺎ ﺷﻮاﻫﺪ ﺗﻮﺿﻴﺤﻲ
o ﭘﺮﻫﻴﺰ از اراﺋﻪ ﻳﺎﻓﺘﻪﻫﺎى ﭘﮋوﻫﺸﻲ ﺟﺪﻳﺪ
(٤ ﻛﺎرﺑﺮدﻫﺎ و ﭘﻴﺎﻣﺪﻫﺎ (Implications)
o ﺑﻴﺎن ﻛﺎرﺑﺮدﻫﺎى ﻋﻠﻤﻲ ﻳﺎ ﺣﺮﻓﻪاى
o ﺗﺒﻴﻴﻦ اﺛﺮﮔﺬارى ﻣﻮﺿﻮع در ﺣﻮزهﻫﺎى ﻣﺮﺗﺒﻂ
o ﭘﻴﺸﻨﻬﺎدﻫﺎﻳﻲ ﺑﺮاى ﺑﻬﺮهﺑﺮدارى ﺑﻬﺘﺮ از داﻧﺶ ﻣﻮﺟﻮد (٥ ﻧﺘﻴﺠﻪﮔﻴﺮى (Conclusion)
o ﺟﻤﻊﺑﻨﺪى ﻧﻜﺎت اﺻﻠﻲ o ﺗﺄﻛﻴﺪ ﺑﺮ اﻫﻤﻴﺖ ﻣﻮﺿﻮع
o ﺟﻬﺖدﻫﻲ ﻋﻠﻤﻲ ﺑﻪ ﻣﺨﺎﻃﺐ
١. ﺷﺎﺧﺺﻫﺎى ﻣﺤﺘﻮاﻳﻲ:
o دﻗﺖ ﻋﻠﻤﻲ و اﺳﺘﻨﺎد ﺑﻪ ﻣﻨﺎﺑﻊ ﻣﻌﺘﺒﺮ؛
o اﻧﺴﺠﺎم و ﺳﺎزﻣﺎندﻫﻲ ﻣﻨﻄﻘﻲ ﻣﻄﺎﻟﺐ؛
o ﻛﺎرﺑﺮدﭘﺬﻳﺮى و اﺛﺮﮔﺬارى ﻋﻠﻤﻲ؛
o ﺑﻪروز ﺑﻮدن ﻣﻨﺎﺑﻊ ﻣﻮرد اﺳﺘﻔﺎده.
(٢ ﺷﺎﺧﺺﻫﺎى ﺳﺎﺧﺘﺎرى:
o ﻋﻨﻮان روﺷﻦ و ﻣﺘﻨﺎﺳﺐ ﺑﺎ ﻣﺤﺘﻮا؛
o ﭼﻜﻴﺪه ﻏﻴﺮﺳﺎﺧﺘﺎرﻳﺎﻓﺘﻪ و ﺗﻮﺻﻴﻔﻲ؛
o ﺑﻴﺎن ﻣﻨﺴﺠﻢ و روان ﻣﻄﺎﻟﺐ؛
o ارﺟﺎعدﻫﻲ اﺳﺘﺎﻧﺪارد؛
o ﻧﺘﻴﺠﻪﮔﻴﺮى ﺗﺤﻠﻴﻠﻲ و ﻛﺎرﺑﺮدى.
(١ اﺳﺘﻔﺎده اﺳﺘﻔﺎده آﻣﻮزﺷﻲ ﺑﻪﻋﻨﻮان ﻣﻨﺒﻊ ﻣﻜﻤﻞ در دروس داﻧﺸﮕﺎﻫﻲ؛
(٢ ارﺗﻘﺎى ﺳﻄﺢ داﻧﺶ ﺗﺨﺼﺼﻲ ﻣﺨﺎﻃﺒﺎن و ﺗﺴﻬﻴﻞ ﻓﻬﻢ ﻣﺒﺎﺣﺚ ﻋﻠﻤﻲ؛
(٣ ﺗﺒﻴﻴﻦ و اﻧﺘﻘﺎل دﺳﺘﺎوردﻫﺎى ﭘﮋوﻫﺸﻲ ﺑﺮاى ﻣﺘﺨﺼﺼﺎن و ﺷﺎﻏﻼن ﻋﺮﺻﻪ ﻋﻤﻞ در ﺣﻮزه ﺗﺨﺼﺼﻲ ﻣﺮﺑﻮط؛
(٤ ﻛﻤﻚ ﺑﻪ ﺗﻮﺳﻌﻪ ﻓﺮﻫﻨﮓ ﻋﻠﻤﻲ و ﮔﺴﺘﺮش ﮔﻔﺘﻤﺎن ﺗﺨﺼﺼﻲ در ﺣﻮزهﻫﺎى ﻣﺮﺑﻮط.