نقش معلم در یادگیری‌معکوس مبتنی بر میانجی‌گری فناوری از منظر آموزه های اسلامی

شوشتری, اکرم

doi:10.30497/esi.2026.248892.1985

نقش معلم در یادگیری‌معکوس مبتنی بر میانجی‌گری فناوری از منظر آموزه های اسلامی

نوع مقاله : علمی - پژوهشی

نویسنده

اکرم شوشتری

استادیار گروه آموزش علوم تربیتی، دانشگاه فرهنگیان، تهران، ایران

10.30497/esi.2026.248892.1985

چکیده

مقاله حاضر با هدف بازخوانی نقش معلم در یادگیری معکوس، بر اساس واسطه‌گری فناوری و با تأکید بر دیدگاه اسلامی، انجام شد. این پژوهش با ماهیت کیفی و رویکرد پساپدیدارشناسی، با روش توصیفی تحلیلی به بررسی تجربه زیسته معلم از تغییر نقش ناشی از اجرای یادگیری‌معکوس در کلاس چهارم دخترانه دبستان سمیه در ناحیه 3 اهواز، در سال تحصیلی ۱۴۰2-۱۴۰3 پرداخته است. داده‌ها از طریق خودمطالعه بازتابی گردآوری و با روش کدگذاری باز، محوری و مفهومی تحلیل شدند. یافته‌ها نشان داد یادگیری معکوس، فراتر از جابه‌جایی زمانی و مکانی آموزش، به بازتعریف بنیادین نقش معلم می‌انجامد. این تحول در چهار نسبت پساپدیدارشناختی، نقش معلم را از انتقال‌دهنده محتوا به طراح تجربه یادگیری دیجیتال، مفسر تربیتی، راهبر تعامل انسان–فناوری و مدیر زیست‌بوم آموزشی فناورانه سوق داد. همچنین نتایج نشان داد که هرچند این تحولات با اهدافی چون تعمیق یادگیری، تداوم تربیت و عدالت آموزشی هم‌سو هستند، اما چالش‌هایی نظیر تضعیف مرز کار و زندگی، کاهش داوری‌های کیفی و خطر تقلیل نقش تربیتی معلم، در صورت فقدان هدایت ارزشی، با برخی مبانی و اصول تربیت اسلامی ناسازگار خواهند بود. ازاین‌رو، تحلیل یافته‌ها در چارچوب مبانی، اصول و اهداف تربیت اسلامی نشان می‌دهد که تحقق کارکردهای تربیتی یادگیری معکوس، مستلزم نقش فعال، اخلاق‌مدار و تفسیرگر معلم در مواجهه انتقادی با فناوری است.

کلیدواژه‌ها

'یادگیری معکوس '

'میانجگری فناوری'

'تعلیم و تربیت اسلامی '

'پساپدیدارشناسی '

'معلم '

موضوعات

* فلسفه تعلیم و تربیت

عنوان مقاله English

The Role of the Teacher in Technology‑Mediated Flipped Learning from the Perspective of Islamic Teachings

نویسنده English

akram shooshtari

Assistant Professor, Department of Educational Sciences, Farhangian University, Tehran, Iran

چکیده English

The present article aims to re-examine the role of the teacher in flipped learning, with an emphasis on technological mediation and from the perspective of Islamic education. Adopting a qualitative design and grounded in the postphenomenological approach, this study was conducted as a reflective self-study using a descriptive–analytical method to examine the teacher’s lived experience of role transformation resulting from the implementation of flipped learning in a fourth-grade girls’ class at Somayeh Elementary School, District 3 of Ahvaz, during the 2022–2023 academic year. Data were collected through reflective self-study and analyzed using open, axial, and selective coding procedures. The findings indicate that flipped learning extends beyond a mere reorganization of the temporal and spatial structure of instruction and leads to a fundamental redefinition of the teacher’s role. This transformation emerged across four postphenomenological relations, shifting the teacher’s role from a transmitter of content to a designer of digital learning experiences, a pedagogical interpreter, a facilitator of human–technology interaction, and a manager of a technology-mediated educational ecosystem. The results further reveal that while these transformations align with educational aims such as deepening learning, sustaining the educational process, and promoting educational justice, challenges including the blurring of boundaries between work and personal life, the reduction of qualitative pedagogical judgment, and the risk of diminishing the teacher’s formative role may arise. In the absence of value-oriented guidance, such challenges may be inconsistent with certain foundations and principles of Islamic education. Accordingly, analyzing the findings within the framework of the foundations, principles, and aims of Islamic education demonstrates that realizing the educational functions of flipped learning requires an active, ethically grounded, and interpretive teacher role grounded in a critical engagement with technology.

کلیدواژه‌ها English

'Flipped learning,'

'technological mediation'

'Islamic education'

'post-phenomenology'

' teacher '

قرآن کریم

احمدی هدایت، حمید؛ نصرتی هشی، کمال؛ و قبادیان، مسلم (1402). تبیین نسبت های مبتنی‌بر فناوری در پساپدیدارشناسی و پیامدهای آن در تعلیم و تربیت. نشریهٔ پژوهش‌های هستی‌شناختی، 12 (23). 192-165. Doi: 10.22061/orj.2023.1906

افتخاری، حجت؛ و افتخاری، جابر (1403). بررسی میزان تطابق برنامة درسی قصدشده و اجراشدة دروس تعلیم و تربیت اسلامی رشتة علوم تربیتی دانشگاه فرهنگیان. فصلنامهٔ علمی علوم تربیتی از دیدگاه اسلام، ۱۲ (۲۷)، 67-98.

Doi: 10.30497/esi.2024.246426.1787

باقری، خسرو (1393). درآمدی بر فلسفهٔ تعلیم و تربیت جمهوری اسلامی ایران (جلد اول). تهران: شرکت انتشارات علمی و فرهنگی.

رضایی‌راد، مجتبی (1403). تأثیر آموزش مبتنی‌بر یادگیری‌ معکوس بر یادگیری‌ خودتنظیمی، درگیری تحصیلی و خودکارآمدی دانش‌آموزان پایة چهارم در درس ریاضی. پژوهش در برنامه‌ریزی درسی، 20(۸۲)، 192-180.

https://doi.org/10.71788/JSRE.2025.901262

رحمانی، نیّره (1403). الگوی توانمندسازی معلم تراز انقلاب اسلامی: یک مطالعة فراترکیب. فصلنامهٔ علمی علوم تربیتی از دیدگاه اسلام، ۱۲ (۲۶)، 5-30.

doi: 10.30497/esi.2024.245971.1753

عزیزی، زهرا (1401). تکنولوژی‌های آموزشی اثرگذار در رشتة آموزش ابتدایی موردنیاز دانشجومعلمان. همایش ملی تحقیقات میان‌رشته‌ای در مدیریت و علوم انسانی.

SID. https://sid.ir/paper/1016535/fa

فتحعلی، محمود؛ مصباح، مجتبی؛ و یوسفیان، حسن (1390). فلسفهٔ تعلیم و تربیت اسلامی (زیر نظر محمدتقی مصباح یزدی). تهران: انتشارات مدرسه (مؤسسة فرهنگی مدرسة برهان).

کلینی، محمد بن یعقوب (۱۳۶۵). الکافی (ج۲، صص. ۶۰۳–۶۰۴). تهران: دار الکتب الاسلامیة.

مظفری‌پور، روح‌الله (1395). پساپدیدارشناسی به‌مثابة رویکردی در مطالعات فناوری‌ آموزشی. پژوهش‌نامهٔ مبانی تعلیم و تربیت، 6 (2)، 63-81.

Doi: 10.22067/fedu.v6i2.59830

نجفی‌علمی، محمود (1390). نقش فناوری اطلاعات در ارتقای کیفیت تعلیم و تربیت. ره‌آورد نور، سال دهم (۳۷)، ۹-۲.

https://search.isc.ac/dl/search/defaultta.aspx?DTC=8&DC=570278

نقیب‌زاده، میرعبدالحسین (1403). نگاهی به فلسفهٔ آموزش و پرورش. تهران: انتشارات طهوری (چاپ 39).

Aagaard, J. (2016). Introducing Postphenomenological research: a brief and selective sketch of phenomenological research methods. International Journal of Qualitative Studies in Education, 30(16), 519-533.

https://doi.org/10.1080/09518398.2016.1263884

Adams, C., & Gourlay, L. (2024). Exploring digital lifeworlds: Doing postphenomenology in networked learning research. Proceedings of the Fourteenth International Conference on Networked Learning, 14(1), 1–3. https://doi.org/10.54337/nlc.v14i1.8182

Akçayır, G., & Akçayır, M. (2018). The flipped classroom: A review of its advantages and challenges. Computers & Education, 126, 334–345.

https://doi.org/10.1016/j.compedu.2018.07.021

Bakardjieva, M., & Feenberg, A. (2002). Community technology and democratic rationalization. The Information Society, 18(3), 181-192.

https://doi.org/01972240290074940/10/1080

Bergmann, J., & Sams, A. (2012). Flip your classroom: Reach every student in every class every day. Eugene, OR: International Society for Technology in Education. Oregon, Washington: ISTE.

Chew, Y. W. (2022). Performing presence with the teaching-body via videoconferencing: A postdigital study of the teacher’s face and voice. Postdigital Science and Education, 4(2), 394–421.

https://doi.org/10.1007/s42438-022-00288-2

Dreyfus, H. (2009). On the Internet (2^nd ed.). Routledge: New York.

Gadamer, H. G. (2004). Truth and method (2^ndrev. ed.; J. Weinsheimer & D. G. Marshall, Trans.). New York: Continuum International Publishing Group (Original work published 1960).

Ihde, D. (1990). Technology and the Lifeworld: From Garden to Earth. Bloomington: Indiana University Press.

ISBN (s):9780253205605 0253205603 9780253329004.

Ihde, D. (2009). Postphenomenology and technoscience: The Peking University lectures. Albany, NY: Suny Press. ISBN:978-1438426228

Marcel, G. (1950). The mystery of being. London: Reynery Publishing Inc.

Mayer, R. E. (2021). Evidence-based principles for how to design effective instructional videos. Journal of Applied Research in Memory and Cognition, 10(2), 1–21. https://doi.org/10.1016/j.jarmac.2021.03.007

Merleau-Ponty, M. (2002). Phenomenology and perception (C. Smith, Trans.). London: Routledge.

Rosenberger, R., & Verbeek, P.-P. (2015). A field guide to postphenomenology (R. Rosenberger & P.-P. Verbeek, Eds.). Postphenomenological investigations: Essays on human–technology relations (pp. 9–41). Lanham, MD: Lexington Books. ISBN: 0739194364.

Selwyn, N. (2021). Education and technology: Key issues and debates (3^rd ed.). London & New York: Bloomsbury Academic. ISBN:9781350145548.

https://www.bloomsbury.com/us/education-and-technology-9781350145566/

Urbina, S., Villatoro, S., & Salinas, J. (2021). Self-Regulated learning and technology-enhanced learning environments in higher education: A scoping review. Sustainability, 13(13), 72-81. https://doi.org/10.3390/su13137281

Vindenes, J., & Wasson, B. (2021). A postphenomenological framework for studying user experience of immersive virtual reality. Frontiers in Virtual Reality, 2(1), Article 656423. https://doi.org/10.3389/frvir.2021.656423

Verbeek, P.-P. (2011). Moralizing technology: Understanding and designing the morality of things. Chicago: University of Chicago Press.

Verbeek, P.-P. (2005). What things do: Philosophical reflections on technology, agency, and design. University Park, PA: Penn State University Press.

Verbeek, P. C. C. (2015). Cover story: Beyond interaction: A short introduction to mediation theory. Interactions (ACM), 22(3), 26–31.

https://doi.org/10.1145/2751314

Yuen, C. L. (2021). Exploring teachers’ experiences of using ClassDojo: A postphenomenological study (Doctoral dissertation, University of Alberta). University of Alberta, Edmonton, Alberta, Canada.

https://doi.org/10/7939/r3-swxn-4822

Zainuddin, Z., & Perera, C. J. (2019). Exploring students’ competence, autonomy and relatedness in the flipped classroom pedagogical model. Journal of Further and Higher Education, 43(1), 115–126.

https://doi.org/10.1080/0309877X.2017.1356916